MENÜ

Zoonoz hastalık nedir? Zoonoz Hastalıklar


 

Zoonoz hastalık nedir?

Zoonoz hastalıklar; insanlar ve hayvanların birbirine bulaştırabildikleri ve her iki gruba dahil bireylerde ortak olarak şekillenen hastalıklar diye tanımlanabilir.

Dünya sağlık örgütü; zoonoz hastalıkları, doğal koşullarda insanların ve hayvanların birbirine bulaşan hastalığı olarak tanımlamaktadır.
Ancak bu tanımlamadaki 'doğal koşullar' kavramının aksine bazı hastalıkların bulaşabilmesi için bir takım özel şartların oluşması gerekmektedir ki bu da önemli bir konudur. Örneğin kuduzun bulaşabilmesi için mutlaka ısırık, tırmalama vb. nedenlerle oluşan açık bir yara olmalıdır. Aynı durum Brucella enfeksiyonlarında da söz konusudur. Bulaşma yollarından biri olan deri yolu ile bulaşma ancak deri üzerinde çizik, çatlak gibi açık bir yaranın varlığında mümkündür.

Zoonoz hastalığın tanımından da anlaşıldığı gibi tek taraflı bir bulaşma değil, her iki grubunda birbirine hastalık bulaştırması söz konusudur. Bulaşmanın kaynağına göre zoonoz hastalıklar iki gruba ayrılır.
Zooantroponozlar; hayvanlar ve hayvansal ürünler aracılığı ile insanlara bulaşan hastalıklar.
Antropozoonozlar; insanlardan hayvanlara bulaşabilen hastalıklar.

Bu pratikte kullanılmayan bir gruplandırmadır ve beşeri veya veteriner hekimlikte genel olarak zoonoz hastalıklar olarak değerlendirilir.
İnsanlardan hayvanlara geçen hastalıklara sistiserkozları (cysticercosis) örnek olarak gösterebiliriz. Ülkemizde de sık görülen ve konakçılar aracılığı ile dolaylı yolla kedi ve köpeklerde görülebilen bu parazitin, ergin şekli olan tenialar (T.Solium) insanların ince bağırsağında yaşar ve enfekte gıdaların yenmesi ile sığırlara (T.Saginata) geçer. Kedi ve köpeklere bulaşma, çiğ etlerin veya enfekte iç organların yedirilmesi sonucu olabildiği gibi doğrudan insan atıkları ile enfekte olmuş gıdaların yenmesiyle de oluşabilir.

Tüm pet sahiplerinin ortak endişesi olan konu zooantroponoz karekterli hastalıklardır. Birlikte yaşadığı petlerin kendileri için oluşturabileceği riskleri bilmek her zaman insanların ilgisini çeken önemli bir konu olmuştur. Ayrıca zoonoz karakterli hastalıklardan bazıları petlerde tedavisi olmayan, sadece koruyucu aşılamalar ile önlenebilen hastalıklardır ve insanlar içinde ciddi tehlike yaratabilmektedir. Bu gün tüm dünyada hem insan hemde hayvan sağlığı için büyük önem taşıyan kuduz buna en iyi örnektir.

Zoonoz hastalıklar hangi yollarla insanlara bulaşabilir ?

Zoonoz hastalıkların bulaşması hastalığın etkenine bağlı olarak farklı yollarla olmaktadır. Ancak genel olarak bulaşma temas, solunum veya oral yol ile olmaktadır.

Tüm bulaşma yollarında asıl olan ortak nokta etkenin taşınmasıdır. Kedi veya köpeklerin vücut atıkları (dışkı, idrar, salya, burun akıntısı) etkenlerin taşınmasında önemli bir yoldur. Bu atıklarla temas veya atıklarla bulaşık enfekte gıdaların alınması sonucu insanlara geçebileceği gibi ısırma ve tırmalama sonucu kan yolu ile de bulaşma olabilir.

Direk bulaşmanın yanında kedi ve köpeklerdeki etkenlerin ara konakçılar vasıtası ile insanlara indirek yolla bulaşabilmesi de mümkündür. Son yıllarda ülkemizde de sık rastlanılan ve köpeklerde ağrılı eklem hastalıkları ile karekterize Lyme hastalığını buna örnek olarak verebiliriz. Hastalığın etkeni keneler aracılığı ile köpekden köpeğe taşınabildiği gibi keneler vasıtası ile insanlara da bulaşabilmektedir.

Zoonoz hastalılar nelerdir?

Kedi ve köpek gibi petlerden kaynaklanan zoonoz hastalıklar yanında tavuk, kuş vb. kanatlı hayvanlar, koyun, sığır vb. evcil memeliler, maymun, fare vb. yabani memeliler ve tavşanlar gibi pek çok hayvan türüne ait zoonoz hastalık, insanlara bulaşarak ciddi sorunlara neden olabilir.

Kedi ve köpeklerde dahil olmak üzere tüm hayvan türlerinde görülebilen ve insanlara da bulaşabilen bu zoonozlar, bakteriyel, paraziter, viral ve mantar kaynaklı olabilmektedir.

Ayrıca bulaşması sadece kene pire gibi arthropodlar aracılığı ile olabilen bazı zoonoz hastalıklar arthropadal kökenli zoonozlar olarak tanımlanmaktadırlar.

Bu etkenler (bakteri, virus, mantar ve parazitler) kedi ve köpeklerde değişik şekillerde hastalığa neden olurlar ve farklı yollarla insanlara bulaşabilirler.

Kedi ve köpeklerde sık karşılaşılan ve önem taşıyan zoonoz karakterli hastalıklardan bazıları şunlardır;

Salmonellosis, Brucellosis, Camphylobacteriosis, Leptospirosis, Kuduz, Cat Scratc disease,
Lyme disease, Veba, Tularemi, Sporotrichosis, Dermatophytosis, Toxacara canis, Echinococcosis, Droflariasis, Cysticercosis, Toxoplasmosis.

Kedi ve köpeklerde sık görülen zoonoz karekterli hastalıklar ve bu hastalıkların bulaşma , korunma yolları ile ilgili detaylı bilgiyi kedim / köpeğim hastalıklar sayfalarında zoonoz hastalıklar bölümünde bulabilirsiniz.

Zoonoz hastalıklardan nasıl korunabiliriz ?

Korunma için her şeyden önce etkenin veya hastalık kaynağının bilinmesi gerekir. Bunun dışında önemli olan diğer bir konuda bulaşma yollarının bilinmesidir.

Zoonoz hastalıkların gerek petler arasında yayılmasını, gerekse insanlara bulaşmasını önlemek için koruyucu olarak yapılan aşı, ilaçlama, iç ve dış parazitler ile mücadeleye önem vermek gereklidir.

Kuduz gibi tedavisi olmayan bazı zoonoz hastalıkların varlığı koruyucu hekimliği ön plana çıkarmaktadır. Bu amaçla spesifik hastalıklara karşı geliştirilen aşı uygulamaları halen tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de en etkin yöntem olarak kullanılmaktadır. Bu aşılara örnek olarak kuduz, lyme ve Leptospiro aşıları örnek olarak verilebilir.

Ayrıca petlerde oldukça sık görülen ve insanlarda hydatik kist oluşumuna neden olan Eccinococcuslar ile mücadele de, oral yolla düzenli olarak yapılan paraziter uygulamalar ile yapılabilir.

Zoonoz hastalıkları önlemek için yapılan bazı çalışmalar

Uzun yıllar boyunca zoonoz hastalıkların önlenmesi için gereken çalışmalara önem verilmemiş olmasına karşın özellikle son dönemlerde yapılan çalışmalar zoonozlara karşı alınan önlemleri ve korunma çalışmalarını artırmıştır.

Ülkemizde 1991 yılında kurulan 'Türkiye Milli Zoonozlar Komitesi' faal olarak çalışmalarına 1998 yılında başlamış ve UNESCO ile ortak çalışmalar yaparak halk sağlığı eğitim komiteleri tarafından toplantılar düzenlenerek bilgilendirme çalışmalarına başlanmıştır.

Ayrıca Sağlık Bakanlığı Veteriner Halk Sağlığı Daire başkanlığı tarafından düzenlenen'kuduz hastalığı mücadele programı' ile zoonoz hastalıklar ve bunlardan korunma çalışmaları artırılmıştır.

Ayrıca sığır, koyun, keçi gibi evcil hayvanlardan bulaşan zoonoz hastalıklar konusunda çalışmalar artırılarak insan sağlığını korumak ve ekonomik kayıpları önlemek amacıyla tüm yurt geneline yaygınlaştırılmıştır.


Hayvanlardan Bulaşabilen Hastalıklar

Bu hastalıkların sık görülenleri;Toksoplazma, Şarbon,Brusella, Kuduz

Günümüzde hediyelerin içeriği değişim göstermekte ya da bizler de ev hayvanı sever bir toplum olmak yolundayız. Doğum günü hediyesi, mezuniyet hediyesi vb birbirimize sevimli kedi, köpek ya da benzeri evcil hayvanlar hediye ediyoruz.

Hayvancılık ise zaten ülkemiz kaynaklarının başında geliyor.

Gerek sevgi kaynağı gerek ekonomik yaklaşım olsun hayvanlarla temas edenlerin hayvanlar aracılıyla bulaşan ya da hayvanlardan bulaşan hastalıkların en azından bulaşma yolunu bilmelerinde fayda var diye düşünüyorum.

Bu hastalıkların sık görülenleri;

Toksoplazma (Toxoplasmosis): Kedilerin dışkılarında bulunan parazit yumurtalarından ağız ve solunum yoluyla alınması ile bulaşır. Hastalık kadınlarda erken doğuma neden olabiliyor.

Şarbon (Anthrax): Hastalıklı sıcakkanlı hayvanların derisi üzerinde bulunan basilin insanlara deri, yiyecekler ve solunum yolu ile alınması sonucu bulaşır.

Brusella (Brucellosis): Hasta olan koyun, keçi, sığır gibi hayvanların süt, salgı ve diğer atıkları ile doğrudan temas sonucu bulaşan bir hastalıktır.

Kuduz (Rabies): Beyinde öldürücü tahribat yapan hastalık yarasaların, kedi, köpek ve tüm etçillerin ısırığı, tükürüğü ve solunum yoluyla bulaşır.

Salmonella (Salmonellosis): Hasta domuz, sığır, at, köpek, kedi, vahşi hayvanlar ve kuşların dışkısında bulunan bakterinin bulaştığı su ve besinlerin oral yolla alınması ile insana bulaşır.

Leptospiroz: Çoğunlukla yabani memeli hayvanlar, özellikle fare ve kemirgenlerin idrar ve kanı ile kontamine olmuş toprak ya da suyla bulaşır.

Psittakoz (Psittacosis, Papağan Hastalığı): Muhabbet kuşu, güvercin, papağan, hindi, ördek ve kazların dışkısından yayılan tozların solunmasıyla insana bulaşır.

Lyme Hastalığı: Geyik, köpek ve fareden kene ısırığı ile bulaşır.

Veba: Kedilerin ısırması, tırmalaması ile ve pirelerle geçebilir.

Tularemi: Özellikle tavşanlarda görülür. Kedilerin ısırma ve tırmalamasıyla da bulaşır.

Bunların dışında Sporotrichozisi, Toxacaracanis, Echinococosis gibi mantar ve parazit enfeksiyonları kedi ve köpeklerden insana geçebilen diğer hastalıklardır.

Ancak unutmayın aşı, düzenli kontrol, sık el yıkamak ve hijyenik kurallara uyum ve ile tüm bu hastalıklar önlenebilir.

Veteriner Klinikleri
Pet Hayvanlarına Kanun Gereği Mikroçip Takılacak
Köpeğin Sahibinden 10 Ricası
Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi
Hayvan Hakları Evrensel Beyannamesi
Hayvan Hakları Koruma Kanunu

Kampanya ve Duyurulardan Haberdar Olmak İçin Haber Listemize Katılın...
Yandex.Metrica